Emil Artin: Modern Sayı Teorisinin Nazi Döneminden Kaçan Avusturyalı Ustası

"Eşim Yahudi — şehri terk etmeliyiz"

1937 yılı, Hamburg. Emil Artin, 39 yaşında, Hamburg Üniversitesi matematik profesörü, dünya çapında ün. Aynı zamanda eşi Natascha Yahudi.

Naziler Yahudi karısı olan profesörleri uzaklaştırıyor. Artin'in tercih: eşini terk etmek veya kariyerini terk etmek.

Tercihi açık: ailesi. 1937'de ABD'ye iltica. Notre Dame Üniversitesi (Indiana), sonra Indiana University, sonra Princeton (1946).

Akademik geri çekilme + politik zorunluluk + kişisel cesaret = 20. yüzyıl matematik tarihinin dramatik bölümlerinden biri.

Erken yaşam

• Doğum: 3 Mart 1898, Viyana.
• Aile: Sanat tüccarı baba, opera söylencesi anne.
• Eğitim:
  • Reichenberg lisesi.
  • Viyana Üniversitesi (1916-19): matematik.
  • Leipzig (PhD 1921): danışman Gustav Herglotz.

Hamburg (1923-37) — büyük dönem

1923'te Hamburg Üniversitesi'ne taşındı. 14 yıl orada. Bu, kariyerinin altın dönemiydi.

Artin reciprocity (1927)

Tüm yüksek-derece karşılıklılık yasalarını tek bir soyut çerçevede birleştirdi. Sınıf alan teorisi'nin temel teoremi.

Hilbert'in 9. problemine cevap: ilk yüksek derece karşılıklılık yasası.

Artin'in tahmini (1927)

L-fonksiyonlarının özel değerleri için temel iddia. Hâlâ açık problem (Modern matematiğin ana açık sorularından).

Artin braid grupları (1925)

Topolojinin algebra ile birleşimi. Modern düğüm teorisi ve kuantum hesaplamanın temeli.

Diğer

• Artin halkaları.
• Artin-Schreier teorisi.
• Artin tahmini ($L$-fonksiyonları).
• Artin-Wedderburn teoremi (Wedderburn ile).

ABD yılları (1937-58) — Princeton

1937: Notre Dame.
1938: Indiana University.
1946: Princeton (Hermann Weyl daveti).

Princeton 12 yıl. Marshall Stone, John Tate, Serge Lang gibi öğrenciler. Modern cebrik sayı teorisi Princeton ekibiyle.

Galois Theory ders notları (1944): modern Galois teorisinin standart kitap.

Hamburg'a dönüş (1958-62)

Savaş sonrası Almanya iyileşince Hamburg'a geri döndü. Sembolik bir dönüş — bilim insanı 20 yıl sonra doğal evine.

Hamburg'da 4 yıl daha. 20 Aralık 1962, 64 yaşında, ölümünden günler önce ders veriyordu.

Kişilik

Artin:

• Müzisyen: profesyonel düzeyde flüt ve klavsen çaldı.
• Çok dilli: Almanca, Fransızca, İngilizce, İtalyanca.
• Soyut zarafetin havarisi.
• Doğa yürüyüşçüsü (Tirol'de).
• Aile: eşi Natascha, üç çocuk. Oğlu Michael Artin sonra cebrik geometrinin abidesi (Hilbert Steck için tartışmaca).

İlginç: oğlu Michael Artin modern cebrik geometrinin önde gelen figürlerinden — Grothendieck'in çalışma arkadaşı.

Öğrencileri

• Serge Lang (modern cebrik sayı teorisi).
• John Tate (Tate cohomology, Tate motives).
• Hans Zassenhaus.
• Bernard Dwork (kompleks $p$-adic teori).

20. yüzyıl matematiğinin önde gelen figürlerinin hocası.

Ödüller

• Erik Robert Hedrick Lecturer (AMS, 1953).
• National Academy of Sciences üye.

Akademik ödüller az çünkü Artin çekingendi ve resmi etkinliklerden uzak durdu.

Mirası

• Artin reciprocity: modern cebrik sayı teorisinin temel teoremi.
• Sınıf alan teorisi: 20. yüzyıl sayı teorisinin başyapıtı.
• Artin braid grupları: kuantum hesaplama, topoloji.
• Artin halkaları: modern soyut cebir.
• Galois Theory ders notları.
• Öğrencileri: Tate, Lang, Zassenhaus.

Bir Viyana çocuğunun Naziler'den kaçışı, ABD'de akademik kariyer, Almanya'ya dönüş. 20. yüzyıl bilim insanının trajik ama nihayetinde zarif öyküsü.

Modern matematik öğrencisi her gün — cebrik sayı teorisi, Galois teorisi, soyut cebir, düğüm teorisi derslerinde — Artin'in mirasıyla karşılaşır. Soyut matematiğin Avrupalı zarafeti.