Yazılar
Matematik & Bilim Tarihi
Bulmacalardan tarihsel hikâyelere, denklemlerden algoritmalara — her yazının sonunda kendinizi test edebileceğiniz çoktan seçmeli sorular.
Zamanı Satan Kadın: Ruth Belville ve Saatlerin Senkronize Edilmediği Bir Çağ
Telefon ve radyo yokken bir şehrin bütün saatleri nasıl aynı dakikayı gösterirdi? Londra’da bir kadın, doğru zamanı yıllarca elinde taşıyıp tek tek sattı. Hikâyenin altında ölçme ve standart fikrinin doğuşu var.
Açık Artırma Teorisi: Görünmez Şekilde Hayatımızı Yöneten Matematik
Açık artırmalar yalnızca müzayede salonlarında değil; telefonunuzdaki her reklam, elektrik fiyatları ve devlet ihaleleri de birer açık artırmadır. Bu görünmez pazarların ardındaki matematik, Nobel’e değer görüldü.
Evrenin Genişleme Hızı Işıktan Hızlı Olabilir mi?
Hiçbir şey ışıktan hızlı gidemez, denir. Peki uzak galaksiler bizden ışık hızını aşan bir hızla nasıl uzaklaşabiliyor? Hubble yasası ve uzayın "gerilmesi", bu görünür çelişkiyi nasıl çözüyor?
Kart Karıştırmanın Matematiği: Bir Desteyi Gerçekten Karıştırmak İçin Kaç Kez Yeter?
Bir iskambil destesini karıştırırken kaç kez yeterli olur? Üç mü, beş mi? Matematikçiler kesin cevabı buldu: yedi. Daha azı, desteyi düşündüğünüzden çok daha düzenli bırakır.
Finitizm: Bazı Matematikçiler Neden Sonsuzluğa İnanmaz?
Sonsuzluk, modern matematiğin her yerindedir. Ama küçük bir grup matematikçi, "asla tamamlanamayan" sonsuzun gerçek olmadığını, yalnızca sonlu olanın anlamlı olduğunu savunur. İlginç ve cesur bir karşı duruş.
Sherlock Holmes, Moriarty ve Oyun Teorisi: Bir Kovalamacanın Matematiği
Holmes kaçıyor, Moriarty kovalıyor. Hangi tren istasyonunda inmeli? Bu edebi sahne, oyun teorisinin kurucularından birine "rakibini tahmin edilemez kılmanın" matematiğini ilham etti.
Gökyüzüne Bakmak Geçmişe Bakmaktır: Işığın Yolculuğu ve Zaman
Gece gördüğünüz yıldızlardan bazıları belki de artık yok. Işığın sınırlı hızı, teleskopları birer zaman makinesine çeviriyor. Işık yılı ve "geriye bakış zamanı" matematiğiyle evrenin geçmişini nasıl görüyoruz?
İki Çocuk Paradoksu: "Biri Kız" Demek Olasılığı Neden Değiştirir?
Bir ailenin iki çocuğu var ve en az biri kız. İkisinin de kız olma olasılığı kaçtır? Çoğu insan "yarı yarıya" der ve yanılır. Bu küçük bulmaca, koşullu olasılığın ne kadar kaygan olduğunu gösterir.
Kıyamet Argümanı: Olasılıkla İnsanlığın Ömrü Tahmin Edilebilir mi?
Sadece "sıradan bir insan" olduğunuz varsayımından yola çıkarak, insan türünün daha ne kadar süreceğini tahmin etmeye çalışan tuhaf bir akıl yürütme var. İkna edici mi, yoksa istatistiğin bir tuzağı mı?
Manifold Nedir? Eğri Uzayları "Düzleştirerek" Anlamanın Matematiği
Dünya yuvarlaktır, ama elinizdeki harita düzdür ve gayet işe yarar. İşte manifold fikri tam olarak budur: küçük parçaları düz görünen, ama bütünüyle eğri olabilen uzaylar. Modern geometrinin ve fiziğin dili.
Bir Asteroidin Dünya'ya Çarpma Olasılığını Nasıl Hesaplarız?
Bir asteroidin Dünya'ya çarpma ihtimali nasıl "yüzde 1" gibi bir sayıya dönüşür? Belirsizlik bölgesi, hata elipsi ve olasılık matematiği, gökyüzündeki riski nasıl ölçülebilir kılıyor?
Kasa Avantajı: Neden Kumarda Uzun Vadede Kasa Her Zaman Kazanır?
Kumarhaneler şansa dayalı görünür, ama aslında en güvenilir gelir kaynaklarından biridir. Sırrı hilede değil, her oyuna gömülü minik bir matematiksel eşitsizlikte ve büyük sayılar yasasında saklı.
Dünyanın Dönme Hızı Neden Bir Saat Gibi Sabit Değil?
Bir gün tam olarak 24 saat mi? Aslında değil. Dünyanın dönüşü yavaşlıyor, hatta bazen hızlanıyor. Açısal momentum ve gelgitlerin matematiği, neden bazen saatlere "artık saniye" eklediğimizi açıklıyor.