Yazılar
Matematik & Bilim Tarihi
Bulmacalardan tarihsel hikâyelere, denklemlerden algoritmalara — her yazının sonunda kendinizi test edebileceğiniz çoktan seçmeli sorular.
Brahmagupta: Sıfıra Kurallar Koyan ve Negatif Sayıları Borç Olarak Tanımlayan 7. Yüzyıl Hintlisi
628 yılında Brahmagupta, sıfırın aritmetiğini ve negatif sayıların kurallarını ilk kez sistematik biçimde yazdı. Borç-mülk metaforuyla negatif sayıları meşrulaştırdı, ikinci dereceden denklem formülünü genelleştirdi.
Sekreter Problemi: Hayatın En İyi Seçimini Yapmak için "%37 Kuralı"
Bir işe alma görüşmesi, bir ev arama süreci, hatta hayat arkadaşı seçimi… Hepsinin altında aynı klasik matematik problemi yatar. Cevap şaşırtıcı biçimde tek bir sayıya bağlıdır: %37.
Hypatia: İskenderiye'nin Son Büyük Kadın Matematikçisi ve Bir Çağın Sonu
M.S. 4. yüzyıl İskenderiye'sinde, dünyanın en büyük kütüphanesinin gölgesinde bir kadın geometri ve astronomi dersleri veriyordu. Hikâyesi, bir bilim insanının ötesinde, bir çağın bittiğini anlatır.
Étienne Bézout: Fransız Donanmasının Matematik Hocası ve Adı Yanlış Yere Yapışmış Cebirci
Adı bugün her kriptografi dersinde geçen Bézout, hayatta sınava hazırlanan denizci adaylarına ders kitabı yazdı. Ünü, kendi bulmadığı bir teoremden geldi; kendi büyük teoremi ise nesiller boyunca anlaşılamadı.
Eratosthenes Dünya'nın Çevresini Bir Çubuk ve Bir Gölgeyle Nasıl Ölçtü?
İki bin iki yüz yıl önce, ne uydu ne uçak vardı. Buna rağmen bir kütüphaneci, yalnızca güneş, bir çubuk ve biraz geometriyle Dünya'nın çevresini şaşırtıcı bir doğrulukla hesapladı.
Adrien-Marie Legendre: Gauss'un Gölgesinde Kalan ve 200 Yıl Yanlış Portresi Olan Fransız Dahisi
En küçük kareleri Gauss'tan önce yayımladı; sayı teorisinin temel kitabını yazdı; tek tanınan portresinin yanlış adam olduğu 2005'te ortaya çıktı. Devrim ekonomisinde yoksullaşan, mütevazı bir matematik aristokratı.
Pisagor Teoremi ve Saklı Bir Sır: İrrasyonel Sayılar Nasıl Keşfedildi?
Dik üçgenlerle ilgili o ünlü kural, aynı zamanda matematik tarihinin en sarsıcı keşfine yol açtı: kesir olarak yazılamayan sayılar. Üstelik bu keşif, bir bilim topluluğunu temellerinden sarstı.
Edward Waring: "Bu Çok Derin" Diye Bilinen Bir Problemi Açan Cambridge'in Unutulmuş Profesörü
1770'te bir tahmin attı: her tam sayı, sınırlı sayıda $k$-kuvvetin toplamı. Wilson teoremini öğrencisinden öğrendi, Newton'un kürsüsünde 38 yıl oturdu, ama gizemli yazı stiliyle çağdaşlarını çıldırttı.
Fibonacci Dizisi ve Altın Oran: Tavşanlardan Ayçiçeklerine Uzanan Örüntü
Bir tavşan üretme bilmecesiyle başlayan basit bir sayı dizisi, ayçiçeği tohumlarından çam kozalaklarına, deniz kabuklarından galaksilere kadar doğanın her yerinde nasıl karşımıza çıkıyor?
Adolf Hurwitz: Einstein'ın Zürih'te Bulduğu Sessiz Matematik Ustası
Kuaterniyon tam sayılarını sistematikleştirdi, Riemann yüzeylerinde otomorfizm sınırını verdi, Einstein'ın hocası oldu. Hayatı boyunca ağır kronik hastalıkla yaşadı; ölünce odasında 30 yıllık matematik günlüğü bulundu.
Öklid'in 2300 Yıllık Kanıtı: Asal Sayılar Neden Asla Bitmez?
En büyük asal sayı yoktur — ne kadar büyük bir asal bulursanız bulun, daha büyüğü mutlaka vardır. Öklid bunu 2300 yıl önce, bugün hâlâ kusursuz kabul edilen tek bir paragrafla kanıtladı.
Peter Gustav Lejeune Dirichlet: Analitik Sayı Teorisini Doğuran Sessiz Prusyalı
Gauss'un *Disquisitiones*'ını yastığının altına yerleştirip uyuyan adamın hikayesi. 12 yaşında Paris'e gönderildi, 20'sinde Fermat son teoremini $n=5$ için kanıtladı, Berlin'de bir kuşak matematikçiyi yetiştirdi.
Doğum Günü Paradoksu: Bir Sınıfta İki Kişinin Aynı Gün Doğması Neden Bu Kadar Olası?
Sadece 23 kişilik bir grupta, iki kişinin aynı gün doğmuş olma ihtimali %50'yi aşıyor. Sezgilerimize aykırı gelen bu sonuç, olasılığın bizi nasıl kandırdığının en güzel örneği.