George Dantzig: Yöneylem Araştırmasının Babası

Bilim adamı bir ailenin oğlu

George Bernard Dantzig 8 Kasım 1914'te Portland, Oregon'da doğdu. Babası Tobias Dantzig, Rusya doğumlu bir matematikçi (sonradan ünlü "Number: The Language of Science" kitabını yazacak). Annesi Anja Ourisson Fransızca öğretmeni.

Tobias Dantzig oğullarına meşhur matematikçilerin adlarını verdi:

• George Bernard (Shaw)'dan adını aldı.
• Kardeşi Henri (Poincaré'den).

Yani George'un adı bile matematiksel beklentilerle yüklü.

Çocukluğunda matematikten uzak durmaya çalıştı — babasının baskısı vardı. Ama lisede matematik ona kendini gösterdi. Maryland Üniversitesi matematik lisansı (1936); Michigan Üniversitesi matematik master (1939).

Berkeley'deki efsanevi olay (1939)

1939'da Dantzig UC Berkeley'de istatistik doktorasına başladı. Hocası Jerzy Neyman (Polonyalı, modern istatistiğin önde gelen figürlerinden).

Dantzig'in ünlü anısı:

"Berkeley'de Neyman'ın bir dersine 20 dakika geç geldim. Tahtada iki problem yazılıydı. Ödev sandım, hızlı not aldım. Eve döndüm, çok zor'du. Birkaç gün uğraştım, sonunda çözdüm."

Birkaç hafta sonra:

"Pazar sabahı 8'de Neyman kapımı çaldı, 'Bu çözümler harika!' diye bağırdı. Şaşırdım. 'Onlar ödev değil, istatistikteki iki ünlü çözülememiş problem'' dedi.**"

Neyman makaleleri yayım için hazırladı. Birinci problemin çözümü doktora tezi oldu. Bu hikâye Good Will Hunting filminin senaryosuna ilham verdi.

Doktora ve savaş yılları

Dantzig'in doktorası İkinci Dünya Savaşı yüzünden gecikti. 1941'de orduya katıldı; ABD Hava Kuvvetleri'nde istatistiksel kontrol şube başkanı oldu (Pentagon). Burada büyük ölçekli askeri planlama problemleri ile karşılaştı.

Savaş bittiğinde 1946'da doktorasını verdi; ama Pentagon'da kalmaya karar verdi. Hava Kuvvetleri matematik danışmanı olarak.

1947: Simpleks doğdu

Pentagon'da Dantzig şu soruyla karşılaştı: "Tüm Hava Kuvvetleri lojistik planlamasını sistematik olarak nasıl optimize edebiliriz?"

Mevcut yöntemler ad hoc ve insanın sezgisine dayanıyordu. Dantzig 1947 yazında simpleks algoritması'nı tasarladı. İlk uygulama: askeri çizelgeleme ve lojistik.

Algoritmayı resmi olarak yayımlamadan önce John von Neumann'a anlattı. Von Neumann (oyun teorisinin kurucusu) dual problemi anında sezdi ve LP-oyun teorisi denkliğini gösterdi.

İlk akademik makale 1951'de yayımlandı: "Maximization of a Linear Function of Variables Subject to Linear Inequalities."

RAND ve Stanford yılları

1952'de Dantzig RAND Corporation'a (askeri düşünce kuruluşu) geçti, sonra 1960'da UC Berkeley profesörü, 1966'da Stanford Üniversitesi'ne taşındı. Stanford'da emekli olana kadar 30+ yıl çalıştı.

Onlarca doktora öğrencisi yetiştirdi; yöneylem araştırması (operations research) alanını akademik bir disiplin olarak kurdu.

"Linear Programming and Extensions" (1963)

Dantzig'in başyapıt eseri 1963'te yayımlandı: 627 sayfalık dev kitap. Lineer programlama'nın matematiksel temellerinden uygulamalarına kadar her şey içeriyor.

Bu kitap klasik bir matematik metni olarak ders kitabı niteliğinde. Operations research ders programlarının temel referansı.

Niçin Nobel almadı?

Bilim camiasında çoklu bir tartışma: Dantzig'in simpleks algoritması ekonomi alanında Nobel'i hak ediyor muydu?

1975'te Leonid Kantorovich (Sovyet matematikçi, LP'yi bağımsız geliştirmişti) ve Tjalling Koopmans (ekonomist) Nobel Ekonomi Ödülü'nü kazandı. Dantzig dahil edilmedi.

Bu, Nobel tarihinin tartışmalı atlamalarından biri. Dantzig'in lineer programlamaya katkısı en az diğer iki kişi kadar önemliydi; ama matematikçi olduğu için ekonomi ödülü dışında bırakıldığı sanılıyor.

Birçok matematikçi, ekonomist, mühendis Nobel komitesini Dantzig'i atladığı için sıkça eleştirdi. Dantzig 2005'te öldü; ölümünden sonra verilmediği için artık imkânsız.

Diğer ödüller

Dantzig 1975'te National Medal of Science (ABD'nin en yüksek bilim ödülü) kazandı. John von Neumann Theory Prize (1974), Harvey Prize (1985), National Academy of Sciences üyeliği.

Hayır işleri ve mentörlük

Dantzig sade bir yaşam sürdü. Stanford'da öğrencilerini ve mentörlüğünü öne çıkardı. Onlarca büyük operasyon araştırmacısı onun öğrencisi:

• Roger Wets (stochastic programming pioneer)
• Mukund Thapa
• Saul Gass
• ve diğerleri.

ORSA (Operations Research Society of America) başkanlığı yaptı.

Kişilik

Çağdaşları Dantzig'i "sakin, mütevazı, derin düşünür" diye nitelendirdi. Bir doktora öğrencisi anlatır:

"George'a bir problem sorduğunuzda, hiç hızla cevap vermez. Uzun süre düşünür, sonra çok keskin, çok yararlı bir bakış sunar."

Bell Labs'ın eksantrik dahisi Shannon'dan farklı: Dantzig sade, ev odaklı, ailesine bağlı bir bilim insanıydı. Eşi Anne ile 60 yıldan fazla evli kaldı.

Geç yaş ve son

Dantzig hayatının son 20 yılında Stanford emeritus olarak çalışmaya devam etti. Birkaç popüler ders kitabını revize etti, genç araştırmacılara mentörlük yaptı.

13 Mayıs 2005'te Stanford'da 90 yaşında öldü. Cenazesinde yüzlerce öğrenci, meslektaş ve operasyon araştırmacısı yer aldı.

Mirası

Dantzig'in matematikteki ve uygulamalı bilimlerdeki yeri tartışmasızdır:

• Simpleks algoritması: 70+ yıl boyunca en sık kullanılan optimizasyon algoritması.
• Yöneylem araştırması'nı akademik disiplin olarak kurdu.
• Stokastik programlama, dinamik programlama, integer programming alanlarının erken öncüsü.
• Modern endüstriyel matematik'in en uygulamalı kollarının ana mimarı.

Her uçak biletinin fiyatı belirlenirken, her havayolu uçuş çizelgesi planlanırken, her fabrika üretim programı yapılırken — arka planda Dantzig'in 1947'deki sezgisi çalışıyor.

"Geç gelen genç adam"

Berkeley'in soğuk Pazar sabahı, kapısına Neyman gelmesi Dantzig'in kariyerini başlattı. Çok zor problemleri ödev sanmak, çoğu zaman büyük bir avantajdır — beklenti ön yargısı olmadan çalışabilirsiniz.

George Dantzig: 20. yüzyıl matematiğinin sessiz dehası, modern endüstrinin geçişiş matematiksel mimarı, Nobel almayan ama almayı hak eden bilim insanı.