Yazılı Hazırlık5 Haziran 2026

6. Sınıf Veri Analizi: Sayısal Veriyi Okumak

Bir sınıfın boyları, bir haftanın sıcaklıkları — sayısal veri, kategorik veriden farklı araçlar ister. Maarif Modeli 6. sınıf kapsamıyla nicel veri, aritmetik ortalama-açıklık ve çizgi/sıklık grafikleri; çözümlü örnek ve öz değerlendirme formuyla.

Fatih Yıldıray 8 dk okuma 4 öz değerlendirme

sınıfta renkleri saymıştın (kategorik veri). Şimdi sayısal (nicel) veriyle çalışıyorsun: boylar, notlar, sıcaklıklar… Sayısal veride yeni bir gücün var — onu tek bir sayıyla özetleyebiliyorsun: ortalama.

Kategorik mi, Nicel mi?

Kategorik veri: Gruplar (renk, spor dalı). Sayılır ama ortalaması alınmaz.
Nicel veri: Sayılarla ölçülen (boy, kilo, not, sıcaklık). Toplanır, ortalaması alınır.

Aritmetik Ortalama: Veriyi Tek Sayıyla Özetlemek

Aritmetik ortalama, “tüm değerleri eşit paylaştırınca herkese ne düşer?” sorusudur:

\text{Ortalama} = \frac{\text{tüm değerlerin toplamı}}{\text{değer sayısı}}

Örneğin $5$ sınav notun $70, 80, 90, 60, 100$ ise: ortalama $= \dfrac{70+80+90+60+100}{5} = \dfrac{400}{5} = 80$ .

Karavan notu: Ortalama, “dengeleme noktası”dır. Bazı değerler ortalamanın üstünde, bazıları altındadır; fazlalıklar eksiklikleri tam kapatır. Tek bir uç değer (çok yüksek/düşük) ortalamayı epeyce kaydırabilir.

Açıklık: Veri Ne Kadar Yayılmış?

Açıklık (ranj), en büyük değerle en küçük değerin farkıdır:

\text{Açıklık} = \text{en büyük} - \text{en küçük}

Yukarıdaki notlarda: $100 - 60 = 40$ . Açıklık, verinin ne kadar “dağınık” olduğunu gösterir.

Grafiklerle Gösterme

Sayısal veri için çizgi grafiği (zaman içindeki değişim — örn. haftalık sıcaklık) ve sıklık tablosu/grafiği kullanılır. Çizgi grafiğinde noktalar çizgiyle birleştirilir; eğimden artış-azalışı okuruz.

Çözümlü Örnek

Soru: Bir basketbolcunun $4$ maçtaki sayıları $12, 18, 15, 15$ . Beşinci maçta kaç sayı atarsa $5$ maç ortalaması $16$ olur?

Çözüm: $5$ maç ortalaması $16$ ise toplam $= 16 \times 5 = 80$ olmalı. İlk $4$ maç toplamı $= 12+18+15+15 = 60$ . Beşinci maç: $80 - 60 = 20$ sayı.

Neden Önemli?

Ortalama ve açıklık, veri okuryazarlığının temel araçlarıdır; haberlerden spora, sağlıktan ekonomiye her yerde karşına çıkar. 7. sınıfta mod, medyan ve daha çok grafik türüyle bu beceri derinleşecek. Veriyi “tek sayıyla özetleyip” sonra “ne kadar güvenilir?” diye sormayı öğren.

Kaynakça

Millî Eğitim Bakanlığı. Maarif Modeli — 6. Sınıf Matematik Öğretim Programı (İstatistiksel Araştırma Süreci teması). tymm.meb.gov.tr — Nicel veri ve ortalama kapsamı.
Franklin, C. et al. (2007). GAISE Report. American Statistical Association. — Veriyi merkez ve yayılımla özetleme.

Etiketler

Maarif ModelYazılı HazırlıkYeni Sınav Sistemi6. sınıfveri analiziaritmetik ortalama

Öz Değerlendirme

Bu bir sınav değil — kendinle dürüst bir konuşma. Yanıtların profilinde saklanır; istediğin zaman geri dönüp güncelleyebilirsin.

1. Kategorik veri ile nicel veriyi (ortalaması alınır/alınmaz) bir örnekle ayırt edebiliyor musun?

2. Aritmetik ortalamanın “dengeleme noktası” olduğunu kavradın mı?

1 = sadece formülü uyguluyorum, 5 = anlamını seziyorum.

Formül uyguluyorumAnlamını seziyorum

3. Verilen ortalamadan eksik değeri bulma (ters problem) sana kolay mı geliyor?

4. Bu konuda kendine bir hedef koy.

İlgili Rehberlik Yazıları

Yazılı Hazırlık