Eski Nesil – Yeni Nesil: Sınav Sorularındaki Dönüşüm

Bir öğrencinin yıllar içinde gördüğü sorular değişti: eskiden “$\frac{3}{4} + \frac{1}{2}$ kaçtır?” gibi tek satırlık sorular hâkimken, şimdi yarım sayfalık, hikâyeli, tablolu sorular geldi. Bu dönüşüm rastgele değil; eğitim anlayışının değişiminin doğrudan sonucu.

İki Nesil Soru

• Eski nesil: Bilgiyi doğrudan sorar. “$3x + 5 = 20$ ise $x$?” Bilgiyi biliyorsan çözersin. İşlem yeteneğini ölçer.
• Yeni nesil (beceri/bağlam temelli): Bilgiyi bir hayat durumunun içine gizler. Aynı denklemi bir market indirimi, bir su deposu ya da bir kargo ücreti olarak sunar. Bilgiyi kullanma becerisini ölçer.

Eski nesil “biliyor musun?” diye sorar; yeni nesil “bildiğini kullanabiliyor musun?” diye.

Neden Değişti?

Çünkü eğitim, ezberden beceriye döndü (bkz. Beceri Temelli Eğitim). Maarif Modeli ve uluslararası ölçme anlayışı (PISA gibi), bilgiyi gerçek durumlarda kullanabilmeyi önemser. Sorular da bu anlayışı yansıtacak şekilde dönüştü. (PISA mantığı: PISA Tarzı Sorular.)

Karavan notu: Yeni nesil soru, eski nesli tamamen silmedi; ikisi bir arada bulunur. Önemli olan, eski nesil soruların verdiği sağlam temeli (işlem becerisi) korurken, yeni nesil soruların istediği okuma-modelleme-yorumlama becerilerini de eklemektir. Temeli olmayan öğrenci yeni nesilde iki kat zorlanır; o yüzden önce mekanizmayı oturt, sonra bağlama geç.

Dönüşüme Nasıl Uyum Sağlanır?

• Temeli ihmal etme: İşlem becerisi hâlâ şart; yeni nesil soru da sonunda bir işlem ister.
• Okuma ve modelleme çalış: Uzun metni çözmek, durumu matematiğe çevirmek artık merkezde. (Bkz. Uzun Soru Metnini Parçalara Ayırmak.)
• Bol bağlam temelli soru çöz: Uyum, pratikle gelir.

Sınav sorularındaki dönüşüm, korkutucu değil anlaşılır bir gelişmedir: eğitim değişti, sorular da onunla değişti. Bu mantığı kavrayan öğrenci, değişimi bir tehdit değil, hazırlanılabilir bir hedef olarak görür.

Bu yazı, MEB’in beceri temelli ölçme yaklaşımına dayanmaktadır.